Wierzenia i magia połączone z pogańskimi zwyczajami, od szeregu lat są przedmiotem badań naukowych z zakresu kulturoznawstwa, religioznawstwa, antropologii kulturowej i socjologii. Magia nieomal od początku istnienia człowieka zajmowała istotne miejsce zarówno w życiu jednostki, jak i całych zbiorowości. Przekonanie, że za pomocą odpowiednich zaklęć i towarzyszących im rytuałów można opanować zarówno siły natury, jak i moce nadprzyrodzone. Pozwalało wierzyć człowiekowi, iż jest w stanie kontrolować otaczający go świat. Taka postawa dodawała mu pewności siebie, likwidując uczucie bezsilności wobec tego, co „niepojęte".
80 lat temu, 14 lutego 1942 r. rozkazem Naczelnego Wodza generała broni Władysława Sikorskiego, Związek Walki Zbrojnej został przemianowany na Armię Krajową. Armia Krajowa była najliczniejszą i najlepiej zorganizowaną organizacją konspiracyjną działającą na terenie Polski oraz jedną z najliczniejszych w Europie. Komendantami AK byli kolejno gen. Stefan Rowecki „Grot”, gen. Tadeusz Komorowski „Bór” oraz gen. Leopold Okulicki ps. „Niedźwiadek”. Największą operacją AK była akcja „Burza” i zorganizowane w jej ramach powstanie warszawskie.
Kończąc serię wpisów na temat żołnierzy Zgrupowania „Żelbet” AK pochowanych na nowotarskim cmentarzu, przybliżone zostaną biografie Józefa Borowicza oraz Adama Jasińskiego.
Żegnamy Cię nasz Przyjacielu!
Zarząd Podhalańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Redakcja Almanachu Nowotarskiego z wielkim smutkiem przyjęła wiadomość o odejściu Zbigniewa Krauzowicza. Miał jeszcze tyle planów. Mówi się, że nie ma ludzi niezastąpionych… ale chyba nie w tym przypadku. Był człowiekiem jedynym w swoim rodzaju. Bezinteresowny, życzliwy, pełen pasji, chętny do pomocy, nawet jeżeli czas mu nie pozwalał, zawsze był. Miał w sobie autentyczną dobroć i radość. Opanowany, uśmiechnięty, ufał Bogu i ludziom. Szczęśliwy, kiedy mógł pomóc. Bez jego udziału nie odbyła się żadna promocja Almanachu Nowotarskiego, Kwesta Nowotarska, czy wydarzenie organizowane przez Towarzystwo. Jeszcze podczas pobytu w szpitalu pytał z niepokojem, czy zostaną umieszczone jego zdjęcia w jubileuszowym numerze. Było to dla niego bardzo ważne, ponieważ wiedział, że dzięki nimi pozostanie w pamięci. Zbysiu, będzie nam Cię brakowało.
Zarząd Podhalańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Nowym Targu składa serdeczne podziękowanie Wojciechowi Groniowi, prezesowi Związku Podhalan o/Nowy Targ, za zaproszenie na niezwykłe wydarzenie, jakim była promocja 10-tomowego albumu pt. „KRAKOWIACY, LACHY, GÓRALE – stroje wsi małopolskiej”. Podziękowanie kierujemy również w stronę wicedyrektora Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu Piotra Gąsienicy, z rąk którego Towarzystwo otrzymało tą wyjątkową publikację. Dzięki niej biblioteka Podhalańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk wzbogaciła się o kolejne, wyjątkowe dzieło o tematyce historyczno – regionalnej.
Każdy z dziesięciu tomów to bogactwo treści i unikatowych zdjęć. Tych współczesnych i tych archiwalnych. Przepięknie wydany zarówno pod względem merytorycznym, jak i edytorskim album jest efektem realizowanego przez MCK SOKÓŁ projektu badawczo – dokumentacyjnego pod nazwą „Małopolska Źródłem Tradycji”, finansowanego z funduszy europejskich.
Nieczęsto się zdarza, by promocja jakiegoś wydawnictwa zmieniała się w pasjonujące widowisko, niosła mnóstwo wzruszeń i etnograficznej wiedzy. A taka właśnie była prezentacja imponującego albumu „Rodzinne zwyczaje i obrzędy mieszkańców pogranicza polsko-słowackiego Nowy Targ – Kieżmark”.
Lokomotywy tego transgranicznego przedsięwzięcia były dwie: po polskiej stronie dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel, dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ i redaktor naczelna Almanachu Nowotarskiego, a po stronie słowackiej Erika Cintulová – dyrektor Muzeum w Kieżmarku. Koordynatorka projektu to natomiast Katarzyna Put, kierująca wydziałem promocji w nowotarskim magistracie, przy aktywnej współpracy Iwony Króżel.
27 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wyzwoliła ok. 7 tysięcy więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz – Birkenau, w którym w czasie II wojny światowej straciło życie ponad milion ludzi. Również w tym dniu przypada Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
Tego dnia oprócz pamięci o ofiarach, warto przypomnieć sylwetki tych bohaterów, którzy w tak trudnych i nieludzkich warunkach starali się nieść pomoc więźniom. Jedną z takich postaci był Marian Gach, który po zakończeniu działań wojennych zamieszkał w Nowym Targu. Ważnym wydarzeniem w jego działalności był aktywny udział w wykryciu tzw. planu Molla. Plan zakładał zbombardowanie KL Auschwitz i KL Buchenwald, a następnie zrzucenie odpowiedzialności na aliantów.
O kulisach tej akcji i historii Mariana Gacha będzie można przeczytać w tegorocznym numerze Almanachu Nowotarskiego.
Arkadiusz Stefaniak - Guzik
Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Nowym Targu,
ul. Rynek 11 (oficyna)
34-400 Nowy Targ
Biuro otwarte: wtorki i czwartki od 16:00 do 18:00
konto: 86 8791 0009 0000 0011 3696 0001
NIP 735-23-89-667
Polecamy kolejną publikację naukową wydaną pod auspicjami PTPN w Nowym Targu autorstwa historyka i archiwisty Barbary Słuszkiewicz pt. Dzieje Rynku w Nowym Targu. Zabudowa, mieszkańcy i użytkownicy (1719–1945). Książka Barbary Słuszkiewicz ukazała się w roku szczególnym dla Nowego Targu, w 670-rocznicę lokacji miasta. Prace nad książką trwały 9 lat, wydanie było poprzedzone 2,5-letnim cyklem 40 wykładów, poświęconych historii poszczególnych kamieniczek w Rynku. Publikacja liczy prawie 600 stron, zawiera ponad 150 fotografii, w tym wiele opublikowanych po raz pierwszy, 46 map, rycin i planów oraz 115 dawnych reklam i ogłoszeń.